Yapay Zekâ Sohbet Botlarıyla Duygusal Bağ Kuran Gençler

Gençler yapay zekâyı yalnızca ödev için değil, dertleşmek, teselli bulmak ve hatta bir arkadaşlık ya da romantik ilişki yaşamak için de kullanıyor.

Araştırmalar Ne Söylüyor?

ABD’de 13-17 yaş arası 1.060 gençle yapılan ve 2025’te yayımlanan bir araştırmaya göre, gençlerin yüzde 72’si en az bir kez yapay zekâ “arkadaş” uygulaması kullanmış. Yüzde 52’si bu uygulamaları ayda birkaç kez ya da daha sık kullanıyor (Common Sense Media, 2025). Aynı araştırmanın dikkat çeken diğer bulguları şunlar:

• Gençlerin üçte biri, yapay zekâyı sosyal ya da romantik bir ilişki yaşamak için kullanıyor.
• Yine üçte biri, ciddi bir konuyu bir insan yerine yapay zekâyla konuşmayı tercih etmiş.
• Dörtte biri kişisel bilgilerini bu uygulamalarla paylaşmış.
• 13-14 yaş grubundaki gençler, daha büyük yaştakilere göre yapay zekânın tavsiyelerine daha çok güveniyor.

Tüm tablo karamsar değil. Gençlerin yüzde 80’i hâlâ gerçek arkadaşlarıyla daha fazla vakit geçiriyor ve üçte ikisi yapay zekâyla sohbeti insanlarla sohbetten daha az doyurucu buluyor.

Yetişkinlerle yapılan çalışmalar da benzer bir yöne işaret ediyor. MIT ve OpenAI’ın 2025’te yaptığı dört haftalık bir çalışmada, sohbet botunu günde ne kadar uzun kullananların kendini o kadar yalnız hissettiği, bota daha bağımlı hale geldiği ve insanlarla daha az görüştüğü görüldü (Fang ve ark., 2025). Burada önemli bir not var: Bu bir eşzamanlılık, kesin bir sebep-sonuç değil. Yani yoğun kullanım yalnızlığı artırıyor olabilir; ama zaten yalnız olan kişiler de yapay zekâya daha çok yöneliyor olabilir.

Amerikan Psikoloji Derneği de 2025’te bu konuda bir uyarı raporu yayımladı. Rapor, gençlerin bir makinenin “anlayış gösterir gibi” yaptığı konuşmayı gerçek bir insan anlayışından ayırt etmekte zorlanabileceğini vurguluyor. Ayrıca bu teknolojinin gerçek ilişkileri aşındırmaması için önlem alınması çağrısında bulunuyor (APA, 2025).

Konunun ciddiyeti şirketlerin adımlarına da yansıdı. Gençler arasında popüler olan Character.AI, davalar ve artan baskıların ardından Kasım 2025’te 18 yaşı altındaki kullanıcıların botlarla serbest sohbet etmesini kapattı.

Gençler Neden Yapay Zekâya Bu Kadar Bağlanıyor?

Davranışların ardında çoğu zaman görünmeyen ihtiyaçlar vardır. Bu açıdan bakıldığında, bir gencin yapay zekâya bağlanması “tuhaf bir merak” değil; çok eski ve çok insani ihtiyaçların bugünkü teknolojiyle karşılanma biçimidir.

Ayrılmayı kolaylaştıran nesneler

İngiliz çocuk doktoru Donald Winnicott, küçük çocukların bir oyuncağa ya da battaniyeye neden bu kadar bağlandığını açıklamıştır. O ayıcık, annenin yanında olmadığı anlarda çocuğa güven verir; anneden ayrılmayı kolaylaştırır (Winnicott, 1953). Sağlıklı gelişimde çocuk zamanla ayıcığı bırakır, çünkü artık o güveni kendi içinde taşıyabilir.

Ergenlik de büyük bir ayrılık dönemidir. Genç bir yandan ailesinden uzaklaşıp kendi kimliğini kurmaya çalışır, bir yandan da yalnız kalmaktan korkar. Ergenlik dönemi üzerine çalışan Peter Blos bu dönemi bebeklikteki ayrılma sürecinin “ikinci bir turu” olarak tanımlar (Blos, 1967). Yapay zekâ, bu geçiş döneminde gence benzer bir güven ve rahatlama sağlayabilir. Ancak önemli bir fark vardır: Sohbet botu konuşur, cevap verir ve gencin zamanla ondan vazgeçmesi için değil, onu kullanmaya devam etmesi için tasarlanmıştır.

Hayali arkadaş ve yapay zekâ

Birçok çocuğun hayali arkadaşı olur ve bu çoğu zaman sağlıklıdır. Hayali arkadaş aracılığıyla çocuk korkularını, öfkesini ve dileklerini güvenle ifade edebilir. Ama hayali arkadaşın sözlerini çocuğun kendisi yazar. Yapay zekâda ise cevapları bir şirketin geliştirdiği sistem üretir. Genç kendi iç dünyasıyla oynadığını sanarken, aslında dışarıdan yönlendirilen bir konuşmanın içinde olabilir.

Sürekli onaylanma ihtiyacı

Her insan görülmek, anlaşılmak ve değerli hissetmek ister. Bebeğin yüzüne sevgiyle bakan bir ebeveyn, ona “Sen önemlisin” mesajını verir. Heinz Kohut, bu sevgi dolu bakışın çocuğun kendine güveni için ne kadar önemli olduğunu anlatmıştır (Kohut, 1977).

Yapay zekâ tam olarak bu ihtiyaca seslenir. Her zaman ulaşılabilir, hiç yorulmaz, hiç sıkılmaz ve neredeyse her zaman hak verir. Ama gerçek ilişkilerde bizi büyüten şey, yalnızca onaylanmak değildir. Arkadaşımızın bazen bize kızması, anlamaması, “Bence haksızsın” demesi de bizi büyütür. Winnicott’ın “yeterince iyi anne” fikri de bunu anlatır: Mükemmel olmayan, zaman zaman hayal kırıklığı yaşatan bir ilişki, çocuğu gerçek hayata hazırlar. Hiç hayal kırıklığı yaşatmayan bir ilişki ise bu hazırlığı elinden alabilir.

Yalnız kalabilmek ve “birlikte yalnızlık”

Winnicott’a göre ruhsal olgunluğun bir işareti de yalnız kalabilmektir: İnsanın kendi düşünceleri ve duygularıyla baş başa kalıp bundan korkmaması (Winnicott, 1958). Bu yetenek, çocuğun bir zamanlar “yanında biri varken” yalnız kalabilmesiyle gelişir.

Sohbet botu, bu sessiz alanı doldurabilir. Can sıkıntısı, üzüntü ya da kaygı belirdiği anda bir mesajla ortadan kaldırılabilir. Sosyolog ve psikolog Sherry Turkle, teknolojinin bize “birlikte yalnızlık” yaşattığını söyler: Sürekli bağlantıdayız ama derin bir bağ kurmuyoruz (Turkle, 2011). Genç hiç yalnız kalmayı deneyimlemediğinde, kendi iç sesini duymayı da öğrenemeyebilir.

Ne Zaman Endişelenmeli? Dikkat Edilmesi Gereken İşaretler

Yapay zekâyla sohbet etmek tek başına bir sorun değildir. Asıl soru, bu ilişkinin gencin hayatında neyin yerini aldığıdır. Aşağıdaki işaretler, bağın sağlıksız bir hal aldığını gösterebilir:

• Genç arkadaşlarıyla buluşmak yerine botla konuşmayı tercih ediyor.
• Bottan “sevgili”, “en yakın arkadaş” ya da “beni gerçekten anlayan tek kişi” diye söz ediyor.
• Telefonu elinden alındığında ya da internet kesildiğinde aşırı öfke veya kaygı gösteriyor.
• Gece geç saatlere kadar sohbet ettiği için uykusu bozuluyor, okul başarısı düşüyor.
• Sohbetleri aşırı gizliyor, ekranı kapatıyor, bu konuda konuşmaktan kaçınıyor.
• Gerçek insanları “sıkıcı”, “anlayışsız” ya da “yorucu” bulmaya başlıyor.
• Üzüntü, kendine zarar verme ya da ölüm gibi ağır konuları yalnızca botla konuşuyor.

Son madde özellikle önemlidir. Bir sohbet botu, ne kadar anlayışlı görünürse görünsün, kriz anında gencin yanında olamaz, onu fiziksel olarak koruyamaz ve bir yetişkini haberdar edemez. Dünyada, gençlerin ağır duygularını yalnızca botlarla paylaştığı ve sonucun trajik olduğu vakalar yargıya taşınmıştır.

Bir de gizlilik meselesi var. Gençlerin dörtte biri kişisel bilgilerini bu uygulamalarla paylaşıyor (Common Sense Media, 2025). En mahrem sırlar, bir arkadaşa değil, bir şirketin sunucularına emanet ediliyor.

Ebeveynlere Öneriler

Yasaklar tek başına davranışı değiştirmez, çoğu zaman yalnızca saklanmasına yol açar. Bu yüzden amaç, gence yapay zekâyı yasaklamak değil; onunla sağlıklı bir ilişki kurmayı öğretmek ve gerçek ilişkileri güçlendirmektir.

1. Merakla sorun, yargılamayın. “Yine mi o telefon!” yerine “Bu uygulamayla neler konuşuyorsun, bana da gösterir misin?” diye sorun. Genç yargılanmadığını hissettiğinde açılır.
2. Botun neyi karşıladığını anlamaya çalışın. Yalnızlık mı, utanç mı, dinlenmeme hissi mi? Gencin botta bulduğu şeyi evde ya da arkadaşları arasında bulabilmesi için ne yapılabileceğini düşünün.
3. Farkı birlikte konuşun. Botun gerçekten hissetmediğini, onu memnun etmek ve uygulamada tutmak için tasarlandığını sakin bir dille anlatın. Bu bir uyarı değil, birlikte düşünme davetidir.
4. Dinlenen taraf siz olun. Gençler botu “yargılamadığı” ve “hep ulaşılabilir” olduğu için tercih ediyor. Evde nasihat vermeden, sözünü kesmeden dinlenen bir alan açmak, gencin bota olan ihtiyacını azaltmanın en etkili yoludur.
5. Gerçek dünyadaki bağları besleyin. Spor, sanat, gençlik grupları, arkadaşlarla buluşmalar… Gencin yüz yüze ilişki kurabileceği alanları çoğaltın.
6. Ortak kurallar koyun. Yatak odasında gece telefon kullanımı, yemek saatleri gibi konularda tüm aile için geçerli kurallar belirleyin. Kuralları gençle birlikte konuşarak koymak uyumu artırır.
7. Yalnız kalabilmeyi destekleyin. Can sıkıntısını hemen doldurmaya çalışmayın. Yürüyüş, günlük tutmak, müzik dinlemek gibi ekransız zamanlar gencin kendi iç sesini duymasına fırsat verir.
8. Gizlilik konusunu konuşun. Kişisel bilgilerin, fotoğrafların ve mahrem duyguların bir şirketin sistemlerine kaydedildiğini birlikte değerlendirin.
9. Kendi ekran alışkanlıklarınıza bakın. Çocuklar söylediklerimizden çok yaptıklarımızı örnek alır.

Ne Zaman Psikolojik Destek Alınmalı?

Yukarıdaki işaretlerden birkaçı birlikte görülüyorsa ya da genç ağır duygularını yalnızca bir botla paylaşıyorsa, bir uzmandan psikolojik destek almak iyi bir adımdır. Bu, gencin “sorunlu” olduğu anlamına gelmez. Botun doldurduğu boşluğu anlamak ve o ihtiyacı gerçek ilişkilerle karşılamanın yollarını bulmak anlamına gelir.

Çocuk ve ergenlerle çalışan bir psikolog, gencin iç dünyasını güvenli bir ilişki içinde anlamaya çalışır. Bir pedagog ise aileye gelişim dönemine uygun sınırlar koyma ve iletişimi güçlendirme konusunda rehberlik eder. Ankara’da pedagog ve psikolog arayan aileler için en önemli ölçüt, uzmanın çocuk ve ergen alanında deneyimli olması ve gencin kendini rahat hissedebileceği bir ilişki kurabilmesidir.

Ekibimiz, Ankara’da çocuk ve ergenlere yönelik psikolojik destek sunan psikolog ve pedagoglardan oluşur. Gençlerin dijital dünyadaki ilişkileri, yalnızlık, kaygı ve aile içi iletişim konularında hem gençlere hem ailelere destek oluyoruz.

Genç kendine zarar verme ya da ölüm düşüncelerinden söz ediyorsa bu durum beklemeye gelmez. Vakit kaybetmeden bir uzmana başvurun; acil durumlarda 112’yi arayın.

Unutmayın: Gencin yapay zekâya yönelmesi çoğu zaman dinlenme ve anlaşılma ihtiyacının bir işaretidir. Bu ihtiyacı en iyi karşılayacak olan, onu gerçekten gören insanlardır.

Kaynakça

American Psychological Association. (2025). Artificial intelligence and adolescent well-being: An APA health advisory. apa.org · Basın duyurusu

Blos, P. (1967). The second individuation process of adolescence. The Psychoanalytic Study of the Child, 22, 162–186.

Common Sense Media. (2025). Talk, trust, and trade-offs: How and why teens use AI companions. Haber özeti · Ayrıntılı bulgular

Fang, C. M., Liu, A. R., Danry, V., Lee, E., Chan, S. W. T., Pataranutaporn, P., Maes, P., Phang, J., Lampe, M., Ahmad, L., & Agarwal, S. (2025). How AI and human behaviors shape psychosocial effects of chatbot use: A longitudinal randomized controlled study. MIT Media Lab & OpenAI. MIT Media Lab özeti

Kohut, H. (1977). The restoration of the self. International Universities Press.

TechCrunch. (2025, 29 Ekim). Character.AI is ending its chatbot experience for kids. techcrunch.com

Turkle, S. (2011). Alone together: Why we expect more from technology and less from each other. Basic Books.

Winnicott, D. W. (1953). Transitional objects and transitional phenomena. International Journal of Psycho-Analysis, 34, 89–97.

Winnicott, D. W. (1958). The capacity to be alone. International Journal of Psycho-Analysis, 39, 416–420.